Yazılım Lisanslama Modelleri

Birçok yazılım lisanslama modeli mevcut; bunların çoğu yazılımın mimarisine ve pazarın yapısına bağımlıdır. Çokça kullanılan lisanslama modelleri şu şekilde özetlenebilir:

Kayıtlı Kullanıcı Bazlı Lisanslama: Bu modelde sistem içerisine tanımlanmış kullanıcıların sayısına göre lisanslama yapılır. Web uygulamalarında ve paketlenmiş masaüstü yazılımlarında yaygın biçimde kullanılır. Masaüstü uygulamalarında, genellikle yazılımın birden fazla bilgisayara kurulmasına izin verilse de; yazılıma kısıtlı sayıda kullanıcı erişebilir. Kullanmak için oturum açılan uygulamalar genellikle bu tür lisanslama modeli kullanırlar.

Kurulum Bazlı Lisanslama:
Bu lisanslama modelinde yazılımın sadece belirli sayıda bilgisayara kurulmasına ve sadece kurulu olan bilgisayarlarda kullanılmasına izin verilir. Bir kişinin birden fazla bilgisayar kullanması durumunda o kişi için birden fazla lisans alınması gerekir. Diğer yandan, yazılım bir bilgisayara kurulduktan sonra, o bilgisayarı kullanan herkes yazılımı kullanabilir.

İstemci Bazlı Lisanslama:
Bu model genellikle istemci-sunucu mimarisinde geliştirilmiş yazılımlar için kullanılır. Her istemci için bir İstemci Erişim Lisansı (CAL – Client Access Licence) alınması gerekir ve genellikle ek olarak kurulacak her sunucu için de bir sunucu lisansı alınır. Örneğin Microsoft SQL Server veritabanı yönetim sisteminin lisanslama modeli bu şekildedir. Sistemin sunucu modülünün kurulduğu sunucu makineler için ayrı sunucu lisansı, bu sunucuda veri tutacak her istemci uygulama için de birer İstemci Erişim Lisansı almanız gerekir.

Ücretsiz Lisanslama:
Bu model genellikle açık kaynak kodlu yazılımlarda ve serbest yazılım ürünlerinde karşımıza çıkar. Bu lisanslama modeli, özellikle yazılımın kullanımı sonrası alınacak bakım, destek ve danışmanlık gelirlerinden elde edilecek karın, yazılımın satışından elde edilen kardan çok daha fazla olduğu durumlarda tercih edilmektedir. Ücretsiz lisanslanan uygulamalar, pazarlama amaçlı olarak da faydalıdır. Örneğin, bir yazılımın belirli güzel özelliklerinin kısıtlanmış halini ücretsiz lisanslama modeli ile web sitenizden indirilebilmesini sağlayabilirsiniz. Bu yolla, pazardan ürününüz ile ilgili alacağınız geri besleme miktarı artarken, yazılımın ağızdan ağıza popülerlik kazanması sağlanabilmektedir. Yazılımın kısıtlı kullanımlı ücretsiz modelini beğenen müşteriler de, ücretli lisansı almak için ikna olacaklardır.

Geliştirici Bazlı Lisanslama:
Yazılım geliştirme araçları, kütüphaneleri ve bileşenleri genellikle geliştirici bazlı lisanslama modeli içinde pazarlanır. Sözkonusu aracı veya kütüphaneyi kullanacak her yazılım geliştirici için bir tane lisans almanız gerekir. Diğer yandan, geliştirdiğiniz yazılımı kullanacak müşterilerin sözkonusu bileşen veya kütüphane için lisans alması gerekmez. Bu lisanslama modeli Telif-Ücreti olarak da bilinir.

Lokasyon Bazlı Lisanslama:
Bu lisanslama modelinde, lokasyon başına lisans alınır ve lisans alınan lokasyondaki herkes yazılımı kullanabilir. Burada lokasyon, bir bina, bir şirket, bir şube veya aynı fiziksel adres olarak tanımlabilir. Bu lisanslama modeli kontrolünün zor olmasından dolayı genellikle tercih edilmemektedir.

Paralel Kullanıcı Bazlı Lisanslama:
Bu lisanslama modelinde, yazılım istenildiği kadar bilgisayara kurulabilir ve yazılımı kullanabilecek kullanıcılar da kısıtlanmaz. Yalnızca, aynı anda belirli sayıda kullanıcı sistemi kullanabilir. Örneğin, bu tipte lisanslanan bir yazılımı 100 bilgisayara kurabilirsiniz, sistemde 500 kullanıcı tanımlayabilirsiniz; ancak sadece 10 paralel kullanıcı lisansınız varsa, aynı anda sadece 10 kişi sistemi kullanabilir. Bu lisanslama modeli genellikle çok pahalı yazılım sistemlerinde kullanılmakta ve herbir paralel kullanıcı lisans bedeli de oldukça yüksek olmaktadır. Organizasyon içerisinde birçok kişinin, ama sadece belirli zamanlarda kullanması sözkonusu ise yine bu lisanslama modeli düşünülebilir.

Her Satılan Ürün İçin Telif Bazlı Lisanslama:
Bu lisanslama modeli, yalnızca diğer bir ürünün ek bir modülü veya parçası konumunda olan yazılımlar için kullanılabilir. Lisanslamayı yapan organizasyon, sattığı her kendi ürünü için ek yazılım modülü sahibine bir telif bedeli öder. Örneğin ABC otomobil üreticisi, otomobilin belirli bir kısmını yöneten bir yazılımı ürettiği her otomobilde kullanmak üzere XYZ şirketinden almış olsun. ABC, her sattığı otomobil başına, XYZ şirketine bir telif ücreti ödeyecektir.

Kullanım Bazlı Lisanslama:
Bu lisanslama modelinde, yazılım içerisinde yaratılacak belirli kayıtların sayısına veya sisteme gün veya ay bazında erişim sayısına belirli limitler getirilir. Örneğin, bir anket sisteminin lisanslama modeli sistemde tanımlanabilecek anket sayısına bağlı olabilir. Müşteri, 50 Anket lisansı alır ve zaman içinde daha fazla ankete ihtiyaç duyarsa bir üst lisans olan 100 Anket Lisansına geçmesi gerekir.

Diğer bir örnekte, sektör raporları hazırlayan bir web sitesi, günde sadece 1 raporu incelemeye izin verebilir; aynı günde birden fazla rapora erişmek için bir üst lisansa geçmeniz gerekir. Bu lisanslama modeli iş amaçlı yazılımlarında sıkça kullanılmaktadır.